خلاصه سریع
آنومالی اسکن چه مشکلاتی را تشخیص میدهد؟ پاسخ کوتاه این است که این سونوگرافی ناهنجاریهای ساختاری اصلی جنین، جفت، مایع آمنیوتیک و دهانه رحم را بررسی میکند؛ اما همه اختلالات ژنتیکی، متابولیک یا عملکردی را تشخیص نمیدهد.
نکات کلیدی این مطلب
بهترین زمان آنومالی اسکن معمولاً بین هفتههای ۱۸ تا ۲۲ بارداری است.
آنومالی اسکن یک بررسی ساختاری دقیق است، در حالی که غربالگریهای سهماهه اول و آزمایشهای خون بیشتر احتمال خطر را ارزیابی میکنند.
در صورت گزارش ناهنجاری، ارجاع فوری به متخصص طب مادر و جنین، مشاوره ژنتیک و در صورت نیاز آزمایشهای تکمیلی ضروری است.
آنومالی اسکن بخش قابل توجهی از ناهنجاریهای ساختاری را نشان میدهد، اما همه اختلالات ژنتیکی، متابولیک یا دیررس را تشخیص نمیدهد.
آمادگی خاصی لازم نیست؛ اما مراجعه با مثانه نسبتاً پر، پوشیدن لباس راحت و همراه داشتن مدارک پزشکی کمککننده است.
منابع و مراجع علمی
- راهنمای بالینی ISUOG - انجمن بینالمللی سونوگرافی در زنان و مامایی
- راهنماهای بالینی ACOG - کالج آمریکایی متخصصان زنان و زایمان
- سازمان جهانی بهداشت (WHO) - مراقبتهای پیش از تولد
- PubMed - پایگاه مقالات و مرورهای پزشکی
- مرور کاکرین (Cochrane Library) - دقت تشخیصی سونوگرافی
آنومالی اسکن چه مشکلاتی را تشخیص میدهد؟
آنومالی اسکن چه مشکلاتی را تشخیص میدهد؟ پاسخ کوتاه این است که این سونوگرافی ناهنجاریهای ساختاری اصلی جنین، جفت، مایع آمنیوتیک و دهانه رحم را بررسی میکند؛ اما همه اختلالات ژنتیکی، متابولیک یا عملکردی را تشخیص نمیدهد. به بیان دقیقتر، آنومالی اسکن یک بررسی ساختاری نظاممند است، نه یک آزمایش قطعی برای رد همه بیماریها.
آنومالی اسکن که گاهی سونوگرافی سهماهه دوم یا اسکن ناهنجاری هم نامیده میشود، معمولاً بین هفتههای ۱۸ تا ۲۲ بارداری انجام میشود. در این بازه، اندامهای جنین به اندازه کافی رشد کردهاند که بتوان جزئیات آنها را دید و در همان حال، فرصت کافی برای مشاوره، آزمایش تکمیلی و تصمیمگیری آگاهانه وجود دارد. انجمن بینالمللی سونوگرافی در زنان و زایمان (ISUOG) و کالج آمریکایی متخصصان زنان و زایمان (ACOG) انجام این بررسی را در همین بازه توصیه میکنند.
آنومالی اسکن چه اندامهایی را بررسی میکند؟
در یک آنومالی اسکن استاندارد، مجموعهای از ساختارهای جنین، جفت و رحم مادر بهصورت نظاممند ارزیابی میشوند.
- مغز و جمجمه: شکل و اندازه جمجمه، بطنهای مغزی، مخچه، خط میانی مغز و بافت مغزی.
- صورت: لب، کام، پروفایل صورت و فاصله چشمها.
- ستون فقرات: پیوستگی مهرهها و پوشش پوستی روی آنها.
- قلب: چهار حفره، دیوارههای بینبطنی و بیندهلیزی، دریچهها، خروجیهای بزرگ و ریتم قلب.
- ریهها و قفسه سینه: حجم ریه و تقارن قفسه سینه.
- شکم: دیواره شکم، معده، روده، کبد و کیسه صفرا.
- کلیهها و مجاری ادراری: اندازه کلیهها، لگنچهها و مثانه.
- اندامها: استخوانهای بلند دست و پا، تعداد انگشتان و شکل پاها.
- جفت، مایع آمنیوتیک و دهانه رحم: محل جفت، حجم مایع و طول دهانه رحم.
چه ناهنجاریهای قلبی در آنومالی اسکن دیده میشود؟
نقص دیواره بینبطنی، نقص دیواره بیندهلیزی، برخی ناهنجاریهای دریچهای و تغییرات اندازه حفرات قلب از یافتههای قابل شناسایی هستند.
نقایص مادرزادی قلب شایعترین ناهنجاری مادرزادی هستند و بخش قابل توجهی از آنها در آنومالی اسکن قابل شناساییاند. اگر در سونوگرافی شک به نقص قلبی ایجاد شود، پزشک معمولاً اکوکاردیوگرافی قلب جنین را توصیه میکند تا ساختار و عملکرد قلب با دقت بیشتری بررسی شود. در موارد تأییدشده، ارجاع به متخصص قلب کودکان برای برنامهریزی مراقبت پس از تولد ضروری است.
چه مشکلاتی در مغز و ستون فقرات جنین تشخیص داده میشود؟
آننسفالی، اسپینا بیفیدا، هیدروسفالی، نقصهای جمجمه و برخی کیستهای مغزی از یافتههای قابل تشخیص هستند.
نقصهای لوله عصبی گروهی از ناهنجاریها هستند که در اثر بسته نشدن کامل لوله عصبی در هفتههای نخست بارداری ایجاد میشوند. آننسفالی شدیدترین شکل آن است که با عدم تشکیل بخشهای اصلی مغز و جمجمه همراه است. اسپینا بیفیدا به بازماندن مهرهها و در موارد شدید، بیرونزدگی کیسه پشتی منجر میشود. تشخیص زودتر این موارد، امکان ارجاع به طب مادر و جنین، مشاوره ژنتیک و تصمیمگیری آگاهانه را فراهم میکند.
چه ناهنجاریهایی در شکم، کلیه و اندامها دیده میشود؟
نقصهای دیواره شکم مانند گاستروشزی و امفالوسل، ناهنجاریهای کلیوی مانند هیدرونفروز و کلیه پلیکیستیک، و ناهنجاریهای اسکلتی مانند کوتاهی استخوانهای بلند، نقص اندام، شکاف لب و کام در آنومالی اسکن بررسی میشوند.
- گاستروشزی: خروج روده از یک نقص کوچک در دیواره شکم، بدون پوشش کیسهای.
- امفالوسل: بیرونزدگی اندامهای شکمی داخل یک کیسه در محل ناف.
- هیدرونفروز: گشاد شدن لگنچه کلیه که ممکن است نشانه انسداد یا ریفلاکس باشد.
- کلیه پلیکیستیک: وجود کیستهای متعدد در بافت کلیه که عملکرد آن را تحت تأثیر قرار میدهد.
برخی از این یافتهها ممکن است بخشی از یک سندرم ژنتیکی باشند و نیاز به ارزیابی ژنتیک داشته باشند.
نشانگرهای نرم در آنومالی اسکن چه معنایی دارند؟
نشانگرهای نرم مانند کانون اکوژنیک قلب، کیست شبکه کوروئید، استخوان بینی کوچک یا ضخامت چین گردن ممکن است در آنومالی اسکن دیده شوند.
این نشانگرها بهتنهایی ناهنجاری ساختاری نیستند، اما میتوانند با افزایش احتمال برخی آنوپلوئیدیها همراه باشند. تفسیر آنها باید همراه با غربالگریهای قبلی، سن مادر و مشاوره ژنتیک انجام شود. به همین دلیل، دیدن یک نشانگر نرم بهتنهایی نباید باعث نگرانی شدید شود.
آنومالی اسکن در چند هفتگی بارداری انجام میشود؟

بهترین زمان آنومالی اسکن معمولاً بین هفتههای ۱۸ تا ۲۲ بارداری است.
بهترین زمان آنومالی اسکن چه زمانی است؟
هفته ۱۸ تا ۲۲ بارداری، چون اندامها به اندازه کافی رشد کردهاند و امکان بررسی دقیقتر وجود دارد.
در این بازه، نسبت اندازه جنین به حجم مایع آمنیوتیک مناسب است و بیشتر ساختارها بهخوبی دیده میشوند. اگر سونوگرافی خیلی زود انجام شود، برخی اندامها هنوز به بلوغ کافی نرسیدهاند؛ اگر خیلی دیر انجام شود، فضای حرکت جنین کمتر میشود و در صورت یافتن مشکل، فرصت بررسیهای تکمیلی محدودتر خواهد بود.
اگر آنومالی اسکن دیر انجام شود چه تفاوتی دارد؟
دیر انجام شدن آن ممکن است فرصت مشاوره، آزمایش تکمیلی یا تصمیمگیری آگاهانه را محدود کند.
در برخی موارد که نیاز به آزمایشهای تکمیلی مانند آمنیوسنتز وجود دارد، هر هفته تأخیر میتواند پنجره زمانی تصمیمگیری را تنگتر کند. به همین دلیل، مراکز تخصصی توصیه میکنند زمان آنومالی اسکن از پیش برنامهریزی شود.
آنومالی اسکن چه تفاوتی با غربالگریهای دیگر بارداری دارد؟

آنومالی اسکن یک بررسی ساختاری دقیق است، در حالی که غربالگریهای سهماهه اول و آزمایشهای خون بیشتر احتمال خطر را ارزیابی میکنند.
| بررسی | زمان | هدف اصلی |
|---|---|---|
| سونوگرافی NT | هفته ۱۱ تا ۱۳ | اندازهگیری چین گردن و ارزیابی خطر کروموزومی |
| غربالگری خون سهماهه اول | هفته ۱۱ تا ۱۴ | برآورد احتمال برخی آنوپلوئیدیها |
| آنومالی اسکن | هفته ۱۸ تا ۲۲ | بررسی ساختاری اندامها، جفت، مایع و دهانه رحم |
| سونوگرافی سهبعدی | بسته به نظر پزشک | تصاویر حجمی و ظاهری، نه جایگزین بررسی ساختاری |
تفاوت آنومالی اسکن با سونوگرافی NT چیست؟
سونوگرافی NT در هفته ۱۱ تا ۱۳ برای اندازهگیری چین گردن و ارزیابی خطر کروموزومی است، اما آنومالی اسکن ساختارهای جنین را در هفته ۱۸ تا ۲۲ بررسی میکند.
این دو بررسی مکمل یکدیگرند و جای هم را نمیگیرند. NT بخشی از غربالگری سهماهه اول است و آنومالی اسکن، ارزیابی ساختاری دقیقتری را در سهماهه دوم ارائه میدهد.
تفاوت آنومالی اسکن با سونوگرافی سهبعدی چیست؟
سونوگرافی سهبعدی تصاویر حجمی و ظاهری میسازد، اما آنومالی اسکن یک بررسی استاندارد و دقیق برای ناهنجاریهای ساختاری است.
تصاویر سهبعدی معمولاً برای ارتباط بیشتر والدین با جنین و مشاهده ظاهر صورت یا اندامها استفاده میشوند، اما جایگزین ارزیابی ساختاری نظاممند نمیشوند. برای مشاهده خدمات تخصصی این حوزه میتوانید به صفحه سونوگرافی آنومالی مراجعه کنید.
اگر آنومالی اسکن مشکل نشان دهد چه باید کرد؟
در صورت گزارش ناهنجاری، ارجاع فوری به متخصص طب مادر و جنین، مشاوره ژنتیک و در صورت نیاز آزمایشهای تکمیلی ضروری است.
همین حالا نوبت سونوگرافی آنومالی اسکن را رزرو کنید.
نخستین گام، آرامش و پرهیز از تصمیمگیری شتابزده است. بسیاری از یافتههای آنومالی اسکن نیاز به تأیید با سونوگرافی تخصصیتر، اکوکاردیوگرافی جنین یا آزمایشهای ژنتیک دارند. مسیر معمول چنین است:
- ارجاع به متخصص طب مادر و جنین برای بررسی دقیقتر.
- انجام سونوگرافی تخصصی یا تکرار آن در مرکز مجهز.
- مشاوره ژنتیک و در صورت لزوم آمنیوسنتز یا نمونهگیری از پرزهای کوریونی.
- هماهنگی با تیم چندتخصصی شامل نوزادان، جراحی کودکان یا قلب کودکان.
- برنامهریزی برای زمان و محل زایمان در مرکز دارای امکانات مناسب.
چه زمانی نیاز به آمنیوسنتز یا مشاوره ژنتیک است؟
وقتی ناهنجاری ساختاری، نشانگرهای متعدد یا سابقه خانوادگی وجود دارد، پزشک ممکن است آمنیوسنتز یا مشاوره ژنتیک را توصیه کند.
آمنیوسنتز یک آزمایش تشخیصی است که با نمونهگیری از مایع آمنیوتیک انجام میشود و میتواند برخی اختلالات کروموزومی را تأیید یا رد کند. این آزمایش اختیاری است و تصمیمگیری درباره آن باید پس از مشاوره کامل و با در نظر گرفتن مزایا و محدودیتهای آن انجام شود.
آیا آنومالی اسکن تشخیص قطعی میدهد؟
خیر، آنومالی اسکن یک روش تصویربرداری است و برای تشخیص قطعی برخی اختلالات به آزمایشهای تکمیلی نیاز است.
سونوگرافی تغییرات ساختاری را نشان میدهد، اما بسیاری از اختلالات ژنتیکی، متابولیک یا عملکردی بدون تغییر ساختاری واضح باقی میمانند. به همین دلیل، نتیجه طبیعی آنومالی اسکن به معنای رد کامل همه اختلالات ژنتیکی نیست.
آنومالی اسکن چه مشکلاتی را تشخیص میدهد و چه چیزهایی را نمیبیند؟
آنومالی اسکن بخش قابل توجهی از ناهنجاریهای ساختاری را نشان میدهد، اما همه اختلالات ژنتیکی، متابولیک یا دیررس را تشخیص نمیدهد.
چه ناهنجاریهایی ممکن است در آنومالی اسکن دیده نشوند؟
برخی نقصهای کوچک قلبی، اختلالات متابولیک، ناشنوایی، برخی ناهنجاریهای مغزی دیررس و اختلالات ژنتیکی بدون تغییر ساختاری ممکن است دیده نشوند.
- نقصهای کوچک قلبی: برخی نقصهای دیوارهای کوچک ممکن است در سهماهه دوم قابل مشاهده نباشند.
- اختلالات متابولیک: بسیاری از بیماریهای متابولیک مادرزادی هیچ نشانه ساختاری در سونوگرافی ندارند.
- ناشنوایی مادرزادی: شنوایی جنین با سونوگرافی قابل ارزیابی نیست.
- ناهنجاریهای دیررس: برخی ناهنجاریهای مغزی یا کلیوی ممکن است بعد از هفته ۲۲ بروز کنند.
- اختلالات ژنتیکی بدون تغییر ساختاری: بسیاری از بیماریهای ژنتیکی، مانند برخی اختلالات تکژنی، در تصویربرداری دیده نمیشوند.
محدودیتهای آنومالی اسکن چیست؟
وضعیت جنین، وزن مادر، سن بارداری، کیفیت دستگاه و مهارت اپراتور میتوانند بر دقت آن اثر بگذارند.
دقت آنومالی اسکن به سن بارداری، وضعیت قرارگیری جنین، وزن مادر، کیفیت دستگاه و مهارت اپراتور بستگی دارد و در بهترین شرایط هم بخشی از ناهنجاریها ممکن است شناسایی نشود. محدودیتهای فیزیکی امواج فراصوت، موانع آناتومیک و زمانبندی تکامل اندامها بر کیفیت تصویر اثر میگذارند. در موارد مشکوک یا تصویر ناکافی، تکرار سونوگرافی یا ارجاع به مرکز تخصصی توصیه میشود.
برای آمادگی آنومالی اسکن چه توصیههایی وجود دارد؟
آمادگی خاصی لازم نیست؛ اما مراجعه با مثانه نسبتاً پر، پوشیدن لباس راحت و همراه داشتن مدارک پزشکی کمککننده است.
قبل از آنومالی اسکن چه بخوریم یا چه کار کنیم؟
مصرف یک وعده سبک، پرهیز از گرسنگی طولانی و نوشیدن آب کافی طبق دستور مرکز تصویربرداری توصیه میشود.
در برخی مراکز، از مادر خواسته میشود پیش از سونوگرافی آب بنوشد و مثانه را پر نگه دارد، چون مثانه پر میتواند دید بهتری از برخی ساختارها فراهم کند. اگر جنین در وضعیت مناسبی نباشد، ممکن است از مادر خواسته شود چند دقیقه راه برود یا وضعیت خود را تغییر دهد.
آیا تغذیه و سبک زندگی روی نتیجه آنومالی اسکن اثر دارد؟
تغذیه و سبک زندگی بیشتر بر پیشگیری از برخی ناهنجاریها اثر دارند، نه بر نتیجه مستقیم آنومالی اسکن.
مصرف اسید فولیک با دوز توصیهشده پزشک، حداقل از یک ماه قبل از بارداری تا پایان سهماهه اول، خطر نقص لوله عصبی را کاهش میدهد. تغذیه متعادل شامل سبزیجات برگ سبز، حبوبات، مرکبات، غلات غنیشده، پروتئین کافی و میوههای تازه، پرهیز کامل از الکل، سیگار و مواد مخدر، کنترل قند خون و فشار خون، مصرف داروها فقط با تجویز پزشک و انجام منظم مراقبتهای پریناتال از مهمترین توصیهها هستند.
چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟ (علائم هشداردهنده)
برخی علائم در بارداری، بهویژه همراه با نتیجه غیرطبیعی آنومالی اسکن، نیاز به ارزیابی فوری دارند.
- خونریزی واژینال متوسط تا شدید.
- درد شدید یا مداوم شکم یا لگن.
- نشت مایع از واژن یا کاهش شدید مایع آمنیوتیک.
- تب بالای ۳۸ درجه یا لرز.
- کاهش یا قطع حرکت جنین پس از هفته ۲۰ بارداری.
- سردرد شدید، تاری دید یا ورم ناگهانی که میتواند نشانه پره اکلامپسی باشد.
در صورت گزارش ناهنجاری ساختاری ماژور، هیدروپس فتال، آریتمی، محدودیت رشد، جفت سرراهی خونریزیدهنده یا کوتاهی شدید دهانه رحم، ارجاع فوری به متخصص طب مادر و جنین لازم است.
سوالات متداول درباره آنومالی اسکن
آیا آنومالی اسکن برای جنین یا مادر عارضهای دارد؟
خیر، آنومالی اسکن با امواج فراصوت انجام میشود و تا امروز شواهد معتبری درباره آسیب آن به جنین یا مادر گزارش نشده است. این بررسی یک روش غیرتهاجمی و ایمن در بارداری محسوب میشود.
اگر آنومالی اسکن طبیعی باشد، آیا خیالم راحت است؟
نتیجه طبیعی آنومالی اسکن خبر خوبی است و بیشتر ناهنجاریهای ساختاری ماژور را رد میکند؛ اما به معنای رد کامل همه اختلالات ژنتیکی، متابولیک یا دیررس نیست. ادامه مراقبتهای پریناتال و پیگیریهای بعدی همچنان توصیه میشود.
آیا آنومالی اسکن میتواند جنسیت جنین را نشان دهد؟
در بسیاری از موارد، در هفتههای ۱۸ تا ۲۲ اندام تناسلی جنین بهاندازه کافی قابل مشاهده است و جنسیت با دقت نسبتاً بالا تشخیص داده میشود. با این حال، هدف اصلی آنومالی اسکن بررسی سلامت ساختاری جنین است، نه تعیین جنسیت.
سخن پایانی
آنومالی اسکن یکی از مهمترین بررسیهای بارداری است که ناهنجاریهای ساختاری اصلی جنین، جفت، مایع آمنیوتیک و دهانه رحم را نشان میدهد. با این حال، این بررسی محدودیتهایی دارد و نتیجه طبیعی آن به معنای رد کامل همه اختلالات ژنتیکی یا عملکردی نیست. انجام آنومالی اسکن در بازه توصیهشده، انتخاب مرکز مجهز و اپراتور باتجربه، و پیگیری دقیق توصیههای پزشک، مهمترین گامها برای یک بارداری ایمنتر هستند.
دیسکلیمر پزشکی
این مقاله فقط برای اهداف آموزشی و اطلاعرسانی عمومی تهیه شده است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان پزشکی نیست. تفسیر نتایج آنومالی اسکن باید فقط توسط پزشک متخصص زنان و زایمان، طب مادر و جنین یا رادیولوژیست انجام شود. در صورت وجود هرگونه نگرانی درباره بارداری، لطفاً با پزشک خود مشورت کنید.
همین حالا نوبت سونوگرافی آنومالی اسکن را رزرو کنید.
در صفحه سونوگرافی آنومالی اسکن میتوانید جزئیات کامل این خدمت را در کلینیک دکتر رضا گرامی، فوق تخصص اکوی قلب جنین ببینید.
